Bugün yaygın anlayışta zekât, kırkta bir oranla hesaplanan mali bir yükümlülük olarak görülür. Üzerinden bir yıl geçmiş mal hesaplanır, yüzde iki buçuk verilir ve görev tamamlanmış sayılır. Bu yaklaşım teknik olarak bir sistem üretir; fakat Kur’an’ın ortaya koyduğu zekât anlayışı bundan çok daha derindir.
Bugün “zekât” denildiğinde çoğumuzun zihninde hemen belli bir tablo belirir: Üzerinden bir yıl geçmiş mal, belirli bir nisap miktarı, kırkta bir oranı… Hesap yapılır, yüzde iki buçuk bulunur, verilir ve görev tamamlanır. İç rahatlar. Borç ödenmiş gibi bir huzur oluşur.
Muhkem ayetler, herkesin kolayca anlayabileceği, anlamı açık ayetlerdir. Örneğin bir Allah’ın emirleri veya yasakları muhkemdir. Müteşabih ayetler ise daha derin, karmaşık ve çoğu zaman uzmanlık, araştırma veya zikir ehli olmayı gerektiren ayetlerdir. Bu ayetler, muhkem ayetlerle açıklanabilir ama yüzeysel okumayla tam olarak anlaşılamaz.
Kur’an’da salat ve zekâtın sık sık birlikte anılması, bu iki kavramın birbirini tamamlayan bir bütün oluşturduğunu gösterir. Salat, insanın Allah’a yönelişini, bilinçli duruşunu ve iç disiplinini temsil ederken; zekât bu iç yönelişin topluma yansıyan boyutu, yani paylaşma ve arınma eylemidir. Biri insanın iç dünyasını ayağa kaldırır, diğeri o dirilişi sosyal hayata taşır. Bu nedenle biri olmadan diğerinin eksik kalacağı vurgulanır.
Kur’an’ı dikkatle okuyan herkes şunu fark eder: Salat ve zekât çoğu yerde yan yana gelir. Bu birliktelik tesadüf değildir. Aynı kalıp içinde tekrar tekrar anılan iki kavramın, aynı ruhun iki kanadı olduğunu düşünmemiz gerekir. Bir kanat eksik olursa uçuş gerçekleşmez.
Sadaka meselesi, Kur’an bütünlüğünde ele alındığında tek boyutlu değildir. Ne yalnızca bireysel bir hayır işi olarak daraltılabilir ne de sadece devlete verilen teknik bir vergiye indirgenebilir. Metin dikkatle okunduğunda iki katmanlı bir yapı ortaya çıkar: biri toplumsal adalet sistemi, diğeri bireysel arınma ve ahlak bilinci.