“Hiçbir bahanemiz olmayacak” denince insan biraz durup düşünüyor. Hayat gerçekten de seçimlerden ibaret ve her seçimin bir karşılığı var. Kur’an-ı Kerim bu gerçeği sık sık hatırlatıyor: Bu dünyada yaptıklarımızla yüzleşeceğimiz bir gün var ve o gün mazeret üretmek mümkün olmayacak.
Konumda mı, Takvada mı?
İnsan yeryüzünde gözünü açtığı andan itibaren bir konumun içine doğar. Kimi erkek olur, kimi kadın. Kimi zengin bir evde büyür, kimi yokluk içinde. Kimi güçlü bir bedene sahiptir, kimi zayıf. Kimi bir devletin başında olur, kimi bir fabrikanın işçisi. Fakat Kur’an’ın insanlara öğretmek istediği temel mesele şudur: Allah katında değer, konumdan değil, takvadan doğar.
İnsan, yaratılıştan gelen bir yönelimle doğrudur ve yanlışın farkına varabilir. Buna İbrahim Hanif fıtratı denir. Fıtrat, insanın doğasında var olan, doğruyu ayırt edebilme kapasitesidir. Allah bu fıtratı, insanların yaşamlarını denge içinde sürdürmeleri için vermiştir:
2/183: “Ey iman edenler, sizden öncekilere yazıldığı gibi, oruç, size de yazıldı (farz kılındı). Umulur ki sakınırsınız.”
Oruç, insanı sabır ve takvaya yönlendirir; kişinin ruhunu olgunlaştırır ve Allah ile ilişkisinde bilinçlenmesini sağlar.
İnsan hayatı bir yolculuksa, hidayet o yolculukta pusuladır. Pusulasız yürüyen biri de yürür, hatta çok yürür; ama nereye vardığını bilmez. Bazen gittiği yönü “doğru” zanneder, oysa sadece alıştığı istikamettedir. İşte hidayet tam burada devreye girer: Alışılmış olanı değil, doğru olanı gösterir.
Hidayet, aslında Allah’ın bize gösterdiği doğru yol demek. Kur’an bu yolun rehberi, “Bizim sana gönderdiğimiz Kur’an, hidayet rehberidir” (Duha 7). Yani insan kendi başına doğru yolu bulamaz; bazen karanlıkta yolunu kaybeder ama Allah, dosdoğru yola yönelene hidayet verir: “Allah, dilediğini hidayete erdirir” (İbrahim 4).