ŞEYTAN KİMDİR, NASIL BİR VARLIKTIR?
Kur’an’a göre şeytan, halk arasında anlatıldığı gibi insanın dışında yaşayan, ateşten yaratılmış, bağımsız bir varlık değildir. Şeytan; insanın içinde bulunan, onu kötülüğe çağıran eğilimin, yani fıskın, fücurun, kibrin ve isyanın adıdır. İnsan Allah’a başkaldırıp yanlışta ısrar ettiğinde, artık o insan “şeytanlaşmış” olur. Kur’an şeytan kelimesini çoğu yerde bir varlık türü olarak değil, bir insan hâli ve sıfatı olarak kullanır.
İblis kavramı da bu çerçevede anlaşılmalıdır. İblis, insanın yaratılışına yerleştirilmiş olan iki yönlü yapının, yani kötülüğe çağıran tarafın adıdır. Eğer iblis olgusu olmasaydı, insan meleklerden farksız olurdu. Çünkü insanı melekten ayıran temel özellik, hem doğruya hem yanlışa gidebilme özgürlüğüne sahip olmasıdır. Bu yüzden iblis, insan var oldukça var olan bir olgudur; tek bir varlığın kıyamete kadar yaşaması değildir.
Kur’an’da geçen “şeytan, cin ve iblis” kavramları da çoğu zaman yanlış anlaşılmıştır. Bu kelimeler birbirinin yerine kullanılmaz. Cin ve şeytan ifadeleri Kur’an’da çoğu kez insan türü içinde yer alan farklı nitelikleri anlatır. Mümin, kâfir, münafık, şeytan gibi tanımlamalar; insanın seçtiği yol ve sergilediği davranışlara göre verilen isimlerdir.
Âdem kıssasında geçen “yasak ağaç” da fiziksel bir ağaç değildir. Bu ifade, Allah’ın haram kıldığı bütün davranışları temsil eden mecazî bir anlatımdır. İnsan, yaratılışı gereği yasak olana yönelme eğilimine sahiptir. İşte bu eğilim iblistir. Ancak Allah, bunun karşısına takvayı, yani insanın fıtratına yerleştirilen doğruyu hatırlatan sesi koymuştur. İnsan yanlış yaptığında içinden gelen uyarı sesi, takvanın sesidir.
Âdem’in cennetten çıkarılması da ahiret cennetiyle ilgili değildir. Bu anlatım, insanın sorumluluk öncesi hâlini ve sorumlulukla tanışmasını simgeler. Çocukluk dönemi cennet olarak ifade edilir; akıl baliğ olunca insan yeryüzünde denenmeye başlar. Kur’an bu geçişi sanatsal bir üslupla anlatır.
Sonuç olarak Kur’an’a göre şeytan, insanın iç dünyasında gerçekleşen bir mücadeleyi ifade eder. İnsan, iblis ile takva arasında tercih yaparak ya Allah’ın yolunda yürür ya da sapar. Kur’an’ın anlattığı şeytan anlayışı, korku üreten masalsı bir varlık değil; insanın kendi içindeki sınavın adıdır.
Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com