Zekât: Kırkta Bir mi, Hayatın Arınması mı?

Bugün yaygın anlayışta zekât, kırkta bir oranla hesaplanan mali bir yükümlülük olarak görülür. Üzerinden bir yıl geçmiş mal hesaplanır, yüzde iki buçuk verilir ve görev tamamlanmış sayılır. Bu yaklaşım teknik olarak bir sistem üretir; fakat Kur’an’ın ortaya koyduğu zekât anlayışı bundan çok daha derindir.

Kur’an’da zekât, sadece bir ödeme değil; arınma, artma ve toplumsal denge ilkesidir. Kelime kökü temizlenmek ve çoğalmak anlamına gelir. Bu çoğalma maddi artıştan önce kalbin arınmasıdır. (Tevbe, 103)

Zekâtın namazla birlikte anılması (Bakara, 43), onun sıradan bir ekonomik işlem olmadığını gösterir. Namaz insanın Allah ile bağını kurarken, zekât insanın mal ile ilişkisini düzeltir.

Kur’an’da malın içinde yoksulun bir “hak” olduğu belirtilir (Zariyat, 19). Bu ifade zekâtı lütuf olmaktan çıkarır; adalet alanına taşır. Verilen şey bir iyilik değil, teslim edilen bir haktır.

En kritik ayetlerden biri şudur:

“Sana neyi infak edeceklerini sorarlar. De ki: İhtiyaç fazlasını.” (Bakara, 219)

Bu ölçü sabit oran değil, vicdani sorumluluktur. İhtiyaç tanımı genişledikçe ihtiyaç fazlası daralır. İşte Kur’an ile yaşanan hayat arasındaki kopuş burada başlar. Çünkü kırkta bir oranı hesaplamak kolaydır; fakat gerçek ihtiyaç sınırını belirlemek zordur.

Kur’an ayrıca servetin sadece zenginler arasında dolaşan bir güç haline gelmemesi gerektiğini vurgular (Haşr, 7). Zekât, malın dolaşımını sağlayan ahlaki bir mekanizmadır.

Zekât, sadaka ve infak kavramları da birbirinden kopuk değildir.

• Zekât arınma ilkesidir.
• İnfak harcama eylemidir.
• Sadaka bu eylemin samimi ifadesidir.

Hepsi aynı paylaşım ahlakının farklı yönleridir.

Sonuç olarak Kur’an’a göre zekât:

• Malın temizlenmesi,
• Kalbin cimrilikten arınması,
• Toplumda hakkın yerini bulması,
• Servetin dolaşması,
• İhtiyaç fazlasının paylaşılmasıdır.

Zekât bir yüzde hesabı değil; insanın mal ile kurduğu ilişkinin yeniden düzenlenmesidir.

Asıl soru şudur:

Biz zekâtı gerçekten yerine mi getiriyoruz, yoksa onu kolaylaştırarak vicdanımızı mı rahatlatıyoruz?

Aynı başlıkta daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.

Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.

Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com