Kur’an’a göre Yüce Allah, İsrailoğullarından tevhid, ibadet ve toplumsal adalet üzerine bir söz (ahd) almıştır. Bu söz; yalnızca Allah’a kulluk etmeyi, ana-babaya ve ihtiyaç sahiplerine iyilik yapmayı, güzel söz söylemeyi, namazı kılmayı ve zekâtı vermeyi kapsar.
İnsan ile Yüce Allah arasındaki ilişki, sadece inanç değil, aynı zamanda bir sözleşmedir. Kur’an’da bu sözleşme, kimi zaman “ahd”, kimi zaman “misak” olarak ifade edilir. Bu kavramlar, insanın Rabbine karşı sorumluluğunu hatırlatır. İsrailoğulları üzerinden anlatılan bu süreç, aslında tüm insanlık için bir uyarı ve yol göstericidir.
İnsan dünyaya geldiğinde hemen sorumlu bir varlık hâline gelmez. Doğar, büyür, öğrenir, gelişir. Bu süreçte yavaş yavaş doğruyu ve yanlışı ayırt etmeyi öğrenir. Kur’an insanın başlangıç hâlini anlatırken çok önemli bir gerçeğe dikkat çeker: İnsan dünyaya bilgi sahibi olarak gelmez.
Kur’an insanın iç dünyasını çok açık bir şekilde anlatır. İnsan bazen gerçeği bildiği hâlde onu kabul etmek istemez. Bunun sebebi çoğu zaman arzuların hakikatin önüne geçmesidir. Kur’an’da inkârcıların tutumuna bakıldığında, onların çoğu zaman delil eksikliğinden değil, arzularına uymak istemelerinden dolayı gerçeği reddettikleri görülür.
Salat kelimesi denildiğinde çoğumuzun aklına doğrudan namaz gelir. Oysa Kur’an’a bütünlük içinde bakıldığında, salat kelimesinin her geçtiği yerde yalnızca bugünkü anlamıyla namazı ifade etmediği görülür. Hatta bazı ayetlerde salata “namaz” anlamı vermek, ayetin vermek istediği mesajı oldukça daraltır.
Bunun en açık örneklerinden biri Ahzâb Suresi’dir. Allah’ın da, meleklerin de Nebi Muhammed’e salat ettiği bildiriliyor ve ardından inanıp güvenenlere de ona salat etmeleri emrediliyor. Buradaki salatı yalnızca “namaz” diye anlamlandırmak zaten mümkün değildir. Allah’ın bir Nebi için namaz kılması düşünülemeyeceğine göre kelimenin bağlama göre başka bir anlam taşıdığı açıktır.
İnsan hayatının en temel meselelerinden biri, irade ile kader arasındaki ilişkinin nasıl anlaşılması gerektiğidir. Bu bağlamda “dilemek”, “seçmek” ve “bağışlanmak” kavramları birbirinden kopuk değil, aksine birbiriyle iç içe geçmiş bir bütün oluşturur.