Bir Rüya, Bir Sınav: İbrahim’in Oğlunu Kurban Etmesi Ne Anlatır?

Sevgili kardeşim, Kur’an’da anlatılan İbrahim’in oğlunu boğazlaması meselesi çok bilinen ama az düşünülen bir kıssadır. Bu olay, Saffat suresinde geçer ve yüzeyden okunduğunda birçok insanın zihninde “kurban bayramı”na dair bir çağrışım oluşur. Oysa ayetleri dikkatlice okuduğumuzda, bu olayın fiziksel bir kurbanla değil, bilinçli bir teslimiyetle ilgili olduğu görülür. Kur’an bu kıssayı bir ibret, bir sınav ve bir öğüt olarak önümüze koyar. Şimdi gelin, adım adım birlikte inceleyelim.

Her şey İbrahim’in duasıyla başlar:

“Rabbim, bana salihlerden (bir çocuk) armağan et.” (Saffat 37:100)

Bu dua, sadece bir evlat istemek değildir. Bu dua, aynı zamanda yeryüzünde Allah’ın mesajını sürdürecek bir kişinin talebidir. Allah bu duayı kabul eder:

“Biz de onu halim bir çocukla müjdeledik.” (37:101)

Bu çocuk büyür, artık babasıyla yürüyüp koşabilecek yaşa gelir. İşte o sırada İbrahim, bir rüya görür:

“Oğlum! Gerçekten ben seni rüyamda boğazlıyorken gördüm. Bir bak, sen ne düşünüyorsun?” (37:102)

Bakın, burada herhangi bir vahiy yoktur. Ne “Ey İbrahim, oğlunu kes” gibi bir emir vardır, ne de Allah’tan gelen açık bir talimat. Sadece bir rüya. Oğlu ise şöyle der:

“Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap. İnşaallah beni sabredenlerden bulacaksın.” (37:102)

Bu söz, çocuğun da babasının inancına ortak olduğunu, o bilinçle yaşamaya hazır olduğunu gösterir. Ve ardından şu sahne gelir:

“Sonunda ikisi de teslim olup (babası onu) alnı üzerine yatırınca…” (37:103)

Ve hemen ardından Allah seslenir:

“Ey İbrahim! Rüyayı doğruladın.” (37:104–105)

Burada çok önemli bir ayrıntı var: “Emre itaat ettin” denmiyor. “Rüyayı doğruladın” deniyor. Çünkü bu olayın amacı bir kesme, bir kurban etme değildir. Asıl mesele, İbrahim’in ve oğlunun Allah’a olan içten bağlılıklarının, teslimiyetlerinin sınanmasıdır.

Kur’an’a göre rüyalar dinin dayanağı değildir. Allah elçilerine rüya ile değil, açık bir şekilde vahiy gönderir. O halde İbrahim’in rüyası bir emir değil, bir sınavın başlangıcıdır. Ve bu sınav, her iki tarafın da içsel bir teslimiyetle süreci anlaması ve kabul etmesiyle tamamlanmıştır.

Üstelik Kur’an, bir müminin bir başka mümini öldürmesini asla onaylamaz. Açıkça şöyle der:

“Bir mü’mine, bir başka mü’mini –hata sonucu olması dışında– öldürmesi olmaz.” (Nisa 4:92)
“Kim bir canı haksız yere öldürürse, sanki bütün insanları öldürmüş gibi olur.” (Maide 5:32)

Bu kadar açık ayetler varken, bir nebînin rüya gördü diye oğlunu boğazlamaya kalkması, ne akılla ne vahiy ile bağdaşmaz. Kur’an böyle bir anlatımı desteklemez. Zaten olayın sonunda herhangi bir kurban sahnesi yaşanmaz. Sadece Allah’ın “rüyayı doğruladın” diyerek bu sınavın tamamlandığını ilan etmesi vardır.

Kur’an’da çocukların Allah’a adanması başka yerlerde de mecaz anlamda geçer. Mesela İmran’ın hanımı şöyle dua eder:

“Rabbim! Karnımdakini sana adadım.” (Âl-i İmran 3:35)

Burada da fiziksel bir kurban değil, Allah yolunda bir adanmışlık söz konusudur. İşte İbrahim’in arzusu da budur: Oğlunun salih biri olarak yaşaması ve Allah’a teslimiyetle ölmesidir. Yani gerçek bir kesme, fiziksel bir kurban yoktur. Vurgulanan, bir bilincin adanmışlığıdır.

Sonuç şudur: Ne İbrahim oğlunu kesmiştir, ne de Allah böyle bir şey istemiştir. Bu olay, bir rüya ile başlayan bir içsel yüzleşmenin, bir elçinin Rabbine olan bağlılığının ve bir oğlun babasının inancına katılımının sembolik bir anlatımıdır. Olay mecazidir. Ancak verdiği mesaj son derece gerçektir: Teslimiyet, aklı devre dışı bırakmak değil; Allah’ın çizdiği yolda bilinçle yürümektir.

Selam ve dua ile…
aydinorhon.com