KADERİN GERÇEK ANLAMI
Kader dendiğinde çoğu insanın aklına, bütün hayatı önceden yazılmış bir senaryo gelir. “Allah ne yazdıysa o olur” cümlesi neredeyse atasözü gibi tekrar edilir. Bir olay yaşandığında da hemen “mukadderat” damgası vurulur. Fakat bu anlayışın Kur’an’ın anlattığı kader kavramıyla uzaktan yakından alakası yoktur. Kur’an’ın kader dediği şey, insanın iradesini ve özgürlüğünü yok eden bir yazgı değil; tam tersine, evrenin işleyişini ayakta tutan ilahi ölçüdür. Yani kader, bir zorunluluk değil; bir düzendir.
Kur’an’da kaderin anlamı “ölçmek, sınırlamak, takdir etmek, düzenlemek”tir. Bu yüzden Rahman 5’te “Güneş ve ay bir hesapladır” buyrulur. Gökyüzündeki tüm hareketlerin belirli bir düzen içinde akması kaderdir. Dünya kendi ekseninde dönmeseydi, ay dünya ile arasındaki o hassas mesafeyi korumasaydı, güneşin enerjisi ölçüsüz olsaydı hayat denen şey mümkün olmazdı. İşte ilahi kader, bu kozmik dengeyi kuran ve sürdüren ölçüdür.
Aynı ölçü insan hayatının başlangıcında da vardır. Hangi anne babadan doğacağımız, hangi ülkede hayata gözlerimizi açacağımız, hangi genetik özelliklere sahip olacağımız bunların hiçbiri bizim irademizle gerçekleşmez. Bunlar insanın seçim alanında olmayan kadersel sabitlerdir. Yani başlangıç sahnemiz bize hazır sunulur. Bir anlamda hayatın ilk perdesi açıldığında sahne, mekân ve kostüm bellidir. Fakat oyunun nasıl oynanacağı tamamen bizim elimizdedir.
Tam burada hayatın gerçek sorusu doğar: Kader başlangıcı belirler, peki devamını kim belirler? Kur’an’ın verdiği cevap çok nettir: İnsan. Çünkü Kur’an’ın kader anlayışı özgürlüğü merkezine alır. İnsan düşünür, seçer, tercih eder ve bunun sonuçlarıyla yüzleşir. “İnsan için ancak çalıştığı vardır” (Necm 39) ayeti, kaderi hazır bir yazgı gibi sunan anlayışın üstüne bir çizgi çeker. Eğer her şey önceden mutlak bir şekilde belirlenmiş olsaydı bu ayetin bir anlamı kalmazdı.
Hayatın içinde de bunu sürekli görürüz. Sağlığına dikkat etmeyen hasta olur; çalışmayan başarısız olur; tedbir almayan zarar görür. İnsan, ektiğini biçer. Kur’an’ın ifadesiyle “Başınıza gelen musibetler kendi ellerinizle yaptıklarınız yüzündendir.” (Şura 30) Bu ayet, kaderi bir kaçış cümlesi hâline getiren anlayışı tamamen boşa çıkarır. Çünkü Kur’an sorumluluğu insana verir.
Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com