“Üç Cuma’ya gitmeyenin cenaze namazı kılınmazmış, doğru mu?”
Bu soru cenaze evlerinin sessizliğinde dolaşır. Kimi zaman bir fısıltı, kimi zaman sert bir yargı gibi çıkar karşımıza. Bir insanın ardından konuşulurken, sanki gökyüzünden verilmiş kesin bir hüküm aktarılıyormuş gibi söylenir.
Kur’an’da ölüm (mevt) ve diriliş (ba‘s) kavramları yalnızca biyolojik sonu ifade etmez. Birçok ayette ölüm, kalbin katılığı, hakikate kapalılık ve bilinç kaybı ile ilişkilendirilir (bkz. Bakara 2/28; En‘âm 6/122). Bu nedenle ölüm kavramı, fiziksel olduğu kadar varoluşsal bir içerik taşır.
Çoğumuz şeytanı insanın dışında, görünmez bir varlık olarak düşünürüz. Sanki o, dışarıdan bize fısıldayan, bizi zorla kötülüğe yönlendiren bir güçmüş gibi… Oysa Kur’an’a dikkatle baktığında bambaşka bir tablo görürsün. Şeytan, aslında insanın içinde var olan o sapmaya meyilli tarafı, yani nefsi, kibrini, bencilliğini ve arzularını temsil eder. Dışarıda değil, insanın kalbinde ve zihnindedir şeytanın yeri.
Bu bölümde kibir ve tevazu üzerinden kalbin nasıl şekillendiğini konuştuk. Ancak kibir, çoğu zaman tek başına gelmez. Onunla birlikte gelen başka bir hastalık daha vardır: gösteriş. Tevazu ile kibir arasındaki çizgi bazen fark edilmeyecek kadar incedir. İşte bu yüzden, kalbin niyetini konuşmadan bu mesele tamamlanmış sayılmaz.
Gel bu bölümü bir “ders” gibi değil, uzun bir sohbet gibi düşünelim. Hani akşam çayı demlenmiş, zamanın biraz yavaşladığı, kimsenin acele etmediği anlar vardır ya… İşte öyle bir zamanda, Kur’an üzerine konuşuyoruz. Ne slogan atıyoruz ne de birini ikna etme telaşındayız. Sadece anlamaya çalışıyoruz. Çünkü Kur’an dediğimiz şey, zaten aceleye gelmez. O, düşünülerek okunmak ister; sindirilerek, tartışılarak, bazen itiraz edilerek, bazen susarak…
Kadir gecesi denildiğinde, toplumlarda hemen akıllara gelen birkaç yaygın inanış vardır: Ramazan ayının son on gününde aranmalı, özellikle yirmi yedinci gece olduğu söylenir ve sabaha kadar ibadet edenler geçmiş günahlarından tamamen temizlenir gibi. Bu, insanlar arasında nesilden nesile aktarılan bir bilgi olarak hayat bulmuştur. Fakat burada dikkat çekmek gereken nokta, Kadir gecesinin aslında sadece bir geceye sıkıştırılmış bir ibadet veya kurtuluş zamanı olmadığıdır. Kur’an perspektifinden bakıldığında, Kadir gecesi vahyin ve yaşamın bütünlüğünü ifade eden bir semboldür.