İnsan çoğu zaman düşünür: “Acaba Allah bana ceza verir mi, yoksa bağışlar mı?” Bu soru, İslam toplumlarında sıkça yanlış anlaşılan bir konudur. Kimi zaman insanlar, Allah’ın bazı kişilere hidayet verip bazılarını saptırdığını, bazılarını bağışlayıp bazılarını cezalandırdığını düşünür. Oysa gerçek tam olarak böyle değildir. Allah katında herkes eşittir; kimseye özel bir müdahale söz konusu değildir. İnsanların değer ölçüsü, onların takva ve çabalarıyla ilgilidir.

Kuran’a göre insan hayat boyunca bir yol seçmektedir. Doğru yol; Allah’ın rehberliğine teslim olmak, O’nun ölçülerine göre yaşamak ve hakikati merkeze almaktır. Sapmak ise insanın hevasını, çıkarını veya geleneklerini Allah’ın ayetlerinin önüne koymasıyla başlar.

Kuran’a göre insan, kainattaki tüm varlıklardan farklı olarak düşünebilen, sorgulayan ve seçim yapabilen bir varlıktır. Bu nedenle insan, yeryüzünde Allah’ın halifesi olarak görevlendirilmiştir (7/11). İnsan, diğer yaratıklardan farklı olarak hem iyiye hem kötüye yönelme kapasitesine sahiptir; bu da onun imtihan edilmesinin temelini oluşturur (2/35).