ŞEYTAN KİMDİR NASIL BİR VARLIKTIR – Özet

Kur’an’a baktığımızda “şeytan” kelimesinin sandığımız gibi ateşten yaratılmış, insanların çevresinde dolaşan görünmez bir varlık olmadığını görüyoruz. Kur’an şeytanı bir tür metafizik canavar olarak anlatmaz; tam tersine, yanlışta ısrar eden, hileye meyilli, ikiyüzlülüğe yatkın insan tipini adlandırmak için kullanır. Yani şeytan, insanın içindeki bir sıfatın adıdır. Kötülüğü teklif eden İblis ayrıdır; bu teklifi içselleştirip karakter haline getiren insana Kur’an “şeytan” der.

Bakara 14. ayet tam da bunu gösterir: Münafıklar, iman edenlerle karşılaştıklarında “inandık” derler; kendi “şeytanlarıyla” baş başa kaldıklarında ise gerçek yüzlerini ortaya koyarlar. Buradaki şeytan, onların içlerindeki bozuk niyetin ortaklığıdır. Yani şeytan, insandan bağımsız bir varlık değil; insanın kendi karanlığına verdiği isimdir.

Kısaca:
İblis teklif eder, şeytanlık ise insanın o teklifi karakter haline getirmesidir.
Bu yüzden “İblis” ve “şeytan” aynı şey değildir. İblis kötülüğü fısıldayan, yanlış yolu gösteren varlıktır; ama şeytan, bu teklifleri benimseyerek yanlışı yaşam tarzı yapan insandır.

Kur’an’ın bize hatırlattığı temel gerçek şudur:
Hiçbir insan kendi istemedikçe, bütün dünya bir araya gelse onu yolundan çıkaramaz.
Çünkü insan irade sahibidir. Mülk 2’de Rabbimiz hayatı ve ölümü “hanginizin daha güzel davranacağını denemek için” yarattığını söyler. Yani sınav dışarıdaki varlıklarla değil; kendi içimizdedir. En büyük mücadele, içimizdeki eğilimlerle verilir.

Bugün de aynı şey var…
Bazen insanlar yaptıkları hatayı dış güçlere, büyüye, musallata, cinlere, görünmez varlıklara bağlarlar. Oysa Kur’an’ın dediği çok açıktır: İrade sende. Kötülük bize dayatılmaz; biz ona kapı açarız. İnsan kendi kararından sorumludur. Şeytanın gücü insanın zayıflığı kadar çalışır; kapıyı kapattığında, şeytan yok olur.

Vahiy Meleği Sanılan Cebrail Değil, “Cibril”dir

Kur’an’da halk arasında bilinen şekliyle “Cebrail” diye bir isim yoktur. Kur’an’ın kullandığı kelime “Cibril”dir. Ve Cibril, tek başına bir varlık ismi olmaktan çok, vahyin gönderiliş biçimini ifade eden bir görev kavramıdır. Yani Cibril, “Allah’ın vahyi kalbe iletme” olayının adıdır. Bakara 97-98’de bu çok net ifade edilir: Kur’an’ı Nebi’nin kalbine indiren “Cibril”dir. Bu, vahyin akışının ismidir; insanüstü bir beden tasviri değildir.

Şura 51 ise bu gerçeği kalın harflerle çizer:
Allah bir beşerle ya vahiy yoluyla, ya perde arkasından ya da bir elçi vasıtasıyla konuşur. Burada da süreç anlatılır; fiziksel bir varlıktan söz edilmez.

Tekvir suresindeki 19-25. ayetler de bu sürecin görkemini anlatır; ama “elçi” dediği şey, vahyi taşıyan görevdir. Bu görev üstündür, güçlüdür, güvenilirdir. Kur’an’ın kaynağının sağlamlığını anlatır; yoksa kanatları olan fiziksel bir melek tarif etmez.

Necm suresindeki ayetlerde anlatılan “yaklaşma”, “iki yay kadar olma” gibi ifadeler de vahyin Nebi’nin kalbine inişindeki yoğunluğu, derinliği ve manevi yakınlığı anlatan mecazî ifadelerdir. Bunlar Kur’an’ın “hüsnü tahlil” dediğimiz sanatıdır; fiziki bir buluşmanın sahnesi değil.

Kısacası:
Kur’an’da vahiy, insanüstü bir varlığın kanat çırpmasıyla değil; Rabbimizin kelamını kalbe iletmesiyle gerçekleşir.

Sohbetin Özeti

– Şeytan dışarıdan gelip saldıran görünmez bir varlık değildir; yanlışta ısrar eden insana verilen sıfattır.
– İblis kötülüğü teklif eder; şeytanlık teklifi kabul eden insanda oluşur.
– Hiçbir güç insanı, insan istemeyince yoldan çıkaramaz.
– Vahiy meleği olarak bilinen “Cebrail” Kur’an’da geçmez; Cibril, vahyin iniş sürecini ifade eder.
– Kur’an’ın anlattığı her şey insanın sorumluluğunu büyütür; suçu dış güçlere atma kapısını kapatır.

Kur’an’ın en büyük devrimi budur:
Sorumluluğu insana verir.
Kötülüğü şeytana değil, iradesine bağlar.
Doğruluğu mucizelere değil, bilince bağlar.
Vahyi melek tasvirlerine değil, kalbe bağlar.

Ve bu hakikati kavrayınca, insanın içi gerçekten özgürleşir.

Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.

Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.

Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.

aydinorhon.com