Putlaştırma Psikolojisi: Sevdiğimizi Neden Eleştiremiyoruz?

Hiç fark ettin mi? Bazen birini ya da bir şeyi o kadar çok seviyoruz ki, eleştiriye bile tahammül edemiyoruz. Sanki onu savunmak, kendimizi savunmak gibi geliyor. Peki ama neden böyle? İnsan sevdiği şeyi nasıl putlaştırır?

Aslında bu durumun altında çok tanıdık bir şey yatıyor: aidiyet ihtiyacı. Hepimiz bir yere ait olmak, kendimizi değerli hissetmek istiyoruz. Mesela bir takım tutuyoruz, bir siyasi görüş benimsiyoruz ya da bir sanatçıyı çok seviyoruz. Ama zamanla bu tercihler sadece bir fikir olmaktan çıkıyor, bizim kimliğimizin bir parçası haline geliyor. Ve biri gelip o şeyi eleştirdiğinde, biz de kendimizi hedef alınmış gibi hissediyoruz.

Bir başka mesele de şu: O şeye zaman harcadık, emek verdik, duygusal yatırım yaptık. Onun hatalarını kabul etmek, aslında kendi seçimimizi sorgulamak gibi geliyor. Mesela tuttuğumuz takım sürekli kaybediyor diyelim… İçimiz burkulsa da, bunu kabul etmekte zorlanıyoruz. Çünkü o takımda sadece galibiyet değil, bizden bir parça var.

Sorgulamamak bir nevi savunma mekanizması. Eleştirmek bazen konforumuzu bozar, bizi huzursuz eder. O yüzden kendimizi “Sorgulamak yanlış mı olur şimdi?” gibi düşüncelerle teselli ediyoruz. Bir nevi sorgulama korkusuna sığınıyoruz.

Ve işin içine toplumsal etkiler de giriyor. Etrafımızda bizimle aynı düşünen insanlar oldukça, inandığımız şey daha da kutsal hale geliyor. Çünkü birlikte olmak güven verir. Ama bu da kör bir bağlılığı beraberinde getiriyor. Grup baskısıyla yanlışları bile görmezden gelmeye başlıyoruz.

Bir de zihnimiz var ya… Karmaşık şeyleri sevmiyor pek. Her şeyi iyi-kötü, doğru-yanlış gibi basit kutulara koymak istiyor. Bu da sevdiğimiz şeyi “tam iyi” gibi görmemize, karşısındakini de “tam kötü” gibi etiketlememize neden oluyor. Böylece eleştiriye kapalı, körü körüne bağlı bir hale geliyoruz.

Kısacası mesele sadece sevgi değil. Kimlik, aidiyet, duygusal yatırım, korkular, sosyal çevre ve düşünce kolaycılığı gibi birçok unsur birleşiyor ve biz farkında olmadan putlaştırıyoruz. Bu da özgür düşünmemizi engelliyor.

Selam ve dua ile…
aydinorhon.com