NESH KONUSU
Nesh, İslam düşüncesinde en çok yanlış anlaşılan kavramlardan biridir. Yaygın kanaate göre nesh, Allah’ın bir hükmü kaldırıp yerine başka bir hüküm koymasıdır. Ancak Kur’an’ın kendi beyanları dikkate alındığında, bu anlayış ciddi problemler barındırır. Çünkü Kur’an, Allah’ın sözlerinde değişiklik olmadığını ve kendi içinde çelişki bulunmadığını açıkça ifade eder (Nisâ 4/82; En‘âm 6/115).
Kur’an’da “nesh” kavramı, Allah’ın fikrini değiştirmesi anlamında kullanılmaz. Allah eksik hüküm koyan, sonra bunu düzelten bir varlık değildir. O, her şeyi baştan bilen ve hükmü tam olan bir ilah olarak tanıtılır. Bu nedenle nesh, Allah merkezli bir “hüküm iptali” değil, insan merkezli bir “yanlış algının düzeltilmesi” olarak anlaşılmalıdır.
Kur’an, kendisinden önce gönderilen ilahî kitapları inkâr etmez; aksine onları tasdik eder. Ancak bu kitapların insanlar tarafından tahrif edildiğini de açıkça bildirir (Bakara 2/75, 79). Neshin asıl işlevi burada ortaya çıkar: Kur’an, önceki vahiylerde bozulan, unutulan veya çarpıtılan hakikatleri yeniden doğru yerine koyar. Bu anlamda nesh, iptal değil ıslah ve tashihtir.
Bakara 2/106 ve Nahl 16/101 ayetleri, nesh tartışmalarında sıkça delil gösterilir. Ancak bu ayetler dikkatle okunduğunda, Kur’an içindeki ayetlerin birbirini kaldırmasından değil; önceki vahiy anlayışlarının düzeltilmesinden söz edildiği görülür. “Daha hayırlısı” ifadesi, farklı bir hükmü değil, tahriften arındırılmış hakikati anlatır.
Tarihsel süreçte bazı ayetler arasında zahirî farklılıklar görüldüğünde, bunları bağlam ve şart farkıyla açıklamak yerine “nesh” kavramına başvurulmuştur. Bu da zamanla “mensuh ayet” anlayışının doğmasına yol açmıştır. Oysa Kur’an’da hükmü kaldırılmış ayet bulunduğuna dair açık bir ifade yoktur. “Mensuh” kavramı Kur’anî değil, yorum merkezlidir.
Sonuç olarak nesh:
- Kur’an içinde ayetlerin birbirini iptal etmesi değildir
- Allah’ın fikrini değiştirmesi değildir
- Hükmü kaldırılmış ayet anlamına gelmez
Nesh, hakikatin yeniden yerine konması, tahrifin düzeltilmesi ve ilahi mesajın saf hâliyle ortaya çıkarılmasıdır. Kur’an, yeni bir din getirmemiş; insan eliyle bozulan dini yeniden ayağa kaldırmıştır.
Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.
Selam ve esenlik seninle olsun.
aydinorhon.com