Kurban Nedir? Kesmek mi, Yakınlaşmak mı?

Kurban denildiğinde insanların zihninde genellikle bayram günlerinde kesilen hayvanlar canlanır. Oysa Kur’an’ın kullandığı kavramlara biraz daha dikkatle bakıldığında, meselenin bundan çok daha geniş olduğu görülür. Çünkü “kurban” kelimesinin kökü, Arapçada “yakın olmak”, “yaklaşmak”, “yakınlaşmak” anlamlarını taşır. Kurban, insanı Allah’a yaklaştıran her türlü samimi yönelişi ifade eder.

Bu nedenle Kur’an’ın kurban anlayışını yalnızca hayvan kesimine indirgemek, kavramın derinliğini daraltmak olur. Asıl soru şudur:

İnsan Allah’a ne ile yaklaşır?

Bir bıçağın keskinliğiyle mi, yoksa kalbin samimiyetiyle mi?

Kur’an bu sorunun cevabını açıkça verir:

“Onların ne etleri Allah’a ulaşır ne de kanları. O’na ulaşan yalnızca sizin takvanızdır.”
(Hac 22:37)

Demek ki Allah’a ulaşan şey hayvanın bedeni değil, insanın bilinçli yönelişi ve içtenliğidir.

Kevser Suresindeki “Venhar”

Kevser Suresi’nin ikinci ayetinde şöyle denilir:

“Öyleyse Rabbin için salat et ve venhar.”

Buradaki “venhar” kelimesi yüzyıllardır çoğunlukla “kurban kes” şeklinde çevrilmiştir. Ancak kelimenin kökü ve kullanım alanları incelendiğinde farklı anlam katmanları da görülür.

“Nahr” kökü; göğüs, boğazın üst kısmı, yüzünü bir şeye dönmek, yönelmek ve dik durmak gibi anlamlarla ilişkilidir. Bu sebeple bazı dilciler ayeti:

• Rabbine yönel,
• Rabbin için içtenlikle doğrul,
• Rabbinin huzurunda dur,
• Kendini Rabbine ada,

şeklinde anlamlandırmışlardır.

Bu anlamlar birbirini dışlayan değil, birbirini tamamlayan anlamlardır. Çünkü Allah’a yakınlaşmanın özü zaten O’na yönelmek ve O’nun için yaşamaktır.

Eğer ayette yalnızca hayvan kesmek kastedilmiş olsaydı, o zaman Kevser Suresi’nin verdiği evrensel mesaj belirli günlere ve belirli şartlara bağlı kalırdı. Oysa sure bütün zamanlardaki müminlere seslenmektedir.

Bu nedenle “venhar” kelimesi, sadece fiziksel bir kesim eylemini değil, kişinin bütün benliğiyle Rabbine yönelişini de ifade eder.

Taha Suresi 59. Ayet ve Belirlenmiş Buluşma

Taha Suresi 59. ayette Musa şöyle der:

“Buluşma zamanınız bayram günüdür ve insanlar kuşluk vakti toplansınlar.”

Bu ayette geçen “yevmu’z-zîne” ifadesi bayram veya süslenme günü olarak anlaşılmıştır. Burada dikkat çekici olan husus, insanların belirlenmiş bir günde topluca bir araya gelmesidir.

Kur’an’da bayram fikri sadece sevinç değil, aynı zamanda hakikatin ortaya çıkması ve insanların ortak bir bilinç etrafında buluşmasıyla ilişkilendirilir.

Kurban ibadetinin yerine getirildiği günlerde de amaç sadece hayvan kesmek değildir. İnsanların bir araya gelmesi, paylaşması, yardımlaşması ve Allah’ı anmasıdır. Bayramın ruhu budur.

İbrahim’in Kurbanı Neydi?

Kur’an’da İbrahim kıssası anlatılırken dikkat çekici bir nokta vardır. İbrahim’in asıl sınavı bir hayvan bulmak değildi. O, Allah uğruna en değerli gördüğü şeyden vazgeçmeye hazır olduğunu göstermiştir.

Burada kurbanın özü ortaya çıkar:

Kurban, Allah ile kul arasına giren şeyi terk edebilmektir.

Bir insan için bu mal olabilir.

Bir başkası için makam olabilir.

Bir diğeri için kibir, öfke veya alışkanlıklar olabilir.

İşte gerçek yakınlaşma burada başlar.

Günümüz İnsanının Kurbanı

Bugün birçok insan kurban kesmekte fakat hayatında hiçbir şey değişmemektedir. Oysa Kur’an’ın ortaya koyduğu anlayışta kurban, insanın kendisini Allah’a yaklaştıracak bir dönüşüm yaşamasıdır.

Bir insan:

• Kibirini terk ediyorsa,
• Haksız kazançtan vazgeçiyorsa,
• Yoksulu gözetiyorsa,
• Adaleti ayakta tutuyorsa,
• Rabbine içtenlikle yöneliyorsa,

o kişi kurbanın ruhunu anlamaya başlamış demektir.

Çünkü kurbanın özü kesmekten önce yakınlaşmaktır.

Sonuç

Kevser Suresi’ndeki “venhar” emrini yalnızca “kurban kes” şeklinde anlamak mümkündür; ancak kelimenin içerdiği anlam alanı bununla sınırlı değildir. Ayet aynı zamanda insanın Rabbine yönelmesini, O’nun huzurunda doğrulmasını ve kendisini Allah’a adamasını da çağrıştırmaktadır.

Kurban kavramının kökünde bulunan “yakınlık” anlamı dikkate alındığında, Kur’an’ın temel vurgusunun hayvanın kanı değil, kulun Allah’a yönelişi olduğu görülür.

Bu nedenle gerçek kurban, insanı Rabb’ine yaklaştıran her samimi fedakârlıktır.

Hayvan kesimi bunun bir sembolü olabilir; fakat sembolün işaret ettiği hakikat, kalbin Allah’a yaklaşmasıdır. Kurbanın özü de budur: Yakın olmak, yakınlaşmak ve Allah’a yönelmektir.

Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.

Selam ve esenlik, hakikati duyanların üzerine olsun.
aydinorhon.com