ELÇİ DÖNEMİNDE VAHYİ TEBLİĞ EDENLERLE ALAY ETME

Kur’an, vahyin insanlara ulaştırıldığı dönemlerde, bu mesajı tebliğ eden elçilerin ve onlara inananların karşılaştıkları tutumları açıkça anlatır. Bu tutumların başında alay etmek, küçümsemek, yalanlamak ve vahyi getiren kişiyi toplumun gözünde değersiz göstermeye çalışmak gelir. Çünkü vahyin bildirdiği gerçekler, çoğu zaman insanların alışkanlıklarıyla, çıkarlarıyla ve atalarından devraldıkları inançlarla çatışmıştır.

İnsanlar, kendilerine sunulan mesajın içeriğini değerlendirmek yerine, çoğu zaman onu getiren elçiyi hedef almışlardır. Böylece tartışılması gereken vahiy geri plana itilmiş, elçinin kişiliği, konumu ve insan oluşu tartışma konusu yapılmıştır.

Kur’an, bu tutumun yalnızca belirli bir topluma özgü olmadığını, geçmişte gönderilen elçilerin de benzer tepkilerle karşılaştığını bildirir:
“Andolsun, senden önceki elçilerle de alay edildi. Ben de inkâr edenlere mühlet verdim. Sonra onları yakaladım. Benim cezalandırmam nasılmış!” (Ra’d, 13/32)
Bu ayet, elçilerle alay edilmesinin tarih boyunca tekrarlanan bir davranış olduğunu gösterir. Vahyi tebliğ edenlerin karşılaştıkları tepki, getirdikleri mesajın doğruluğundan çok, bu mesajın toplumun yerleşik anlayışlarını sorgulamasından kaynaklanmıştır. İnsanlar, alıştıkları inançları terk etmek istemediklerinde, kendilerini sorgulamaya çağıran kişiyi küçümsemeyi ve onunla alay etmeyi bir savunma yolu olarak kullanmışlardır.

Vahyi Yalanlamak ve Elçiyi Küçümsemek
Duhan suresinde, kendilerine gönderilen uyarılar karşısında gerçeği kabul etmek istemeyen insanların tutumu şöyle anlatılır:
“Sonra ondan yüz çevirdiler ve ‘Öğretilmiş bir deli!’ dediler.” (Duhan, 44/14)
Burada dikkat çeken husus, insanların kendilerine ulaştırılan uyarıyı değerlendirmek yerine, onu tebliğ edeni suçlamalarıdır. Mesajın içeriğiyle yüzleşmek yerine, mesajı getiren kişinin aklını ve kişiliğini hedef almışlardır. Böylece vahyin ortaya koyduğu gerçekleri tartışmak yerine, onu tebliğ eden kişiyi itibarsızlaştırmaya yönelmişlerdir.

Furkan suresinde de bu küçümseyici tavır doğrudan dile getirilir:
“Seni gördüklerinde, seni ancak alaya alıyorlar. ‘Allah’ın elçi olarak gönderdiği kişi bu mu?’ diyorlar.” (Furkan, 25/41)
Bu sözler, insanların elçinin taşıdığı mesajı değil, elçinin kim olduğunu ve nasıl bir insan olduğunu sorguladıklarını gösterir. Onların beklentisi, kendi anlayışlarına göre önemli, itibarlı ve güçlü gördükleri bir kişinin elçi olarak gönderilmesidir. Oysa Allah’ın vahyi, insanların makam ve itibar ölçülerine göre değerlendirilmez.

Elçinin İnsan Olmasını Yadırgamak
Kur’an’da karşımıza çıkan bir başka itiraz, elçilerin insan olmasına yöneliktir. İnsanlar, Allah’ın mesajını kendileri gibi bir insanın getirmesini kabullenmek istememişlerdir. Oysa elçilerin insanlardan seçilmiş olması, onların gönderiliş amacının ve insanlara örnek oluşlarının bir gereğidir.

İsrâ suresinde, vahyi dinleyen fakat onu kabul etmek istemeyenlerin kendi aralarında şöyle konuştukları bildirilir:
“Biz onların seni dinlerken neye kulak verdiklerini, kendi aralarında gizlice konuşurlarken de o zalimlerin, ‘Siz ancak büyülenmiş bir adama uyuyorsunuz.’ dediklerini çok iyi biliyoruz.” (İsrâ, 17/47)
Hicr suresinde ise bu suçlamanın başka bir örneği yer alır:
“Dediler ki: ‘Ey kendisine Zikir indirilen kişi! Sen mutlaka delisin.’” (Hicr, 15/6)
Sâffât suresinde de Allah’ın birliğine çağrı karşısında gösterilen kibirli tutum anlatılır:
“Onlara, ‘Allah’tan başka ilah yoktur.’ denildiğinde büyüklük taslıyorlardı. ‘Biz, deli bir şair için ilahlarımızı mı terk edeceğiz?’ diyorlardı.” (Sâffât, 37/35-36)
Bu ayetlerde ortak bir tavır görülmektedir: İnsanlar, kendilerine ulaştırılan vahyi anlamaya ve değerlendirmeye yönelmek yerine, elçiyi çeşitli suçlamalarla itibarsızlaştırmaya çalışmışlardır. Allah’ın birliğine yapılan çağrı karşısında kendi inançlarını sorgulamak yerine, bu çağrıyı yapan kişiyi küçümsemeyi tercih etmişlerdir.

Vahyi Getiren Kişinin Konumunu Sorgulamak
İnsanların vahye karşı geliştirdikleri itirazlar yalnızca elçinin insan oluşuyla sınırlı kalmamıştır. Onlar, elçinin toplumdaki konumunu ve sahip olduğu imkânları da ölçü olarak kullanmışlardır.

Zuhruf suresinde bu anlayış şöyle aktarılır:
“Bu Kur’an, iki şehirden büyük bir adama indirilmeli değil miydi?” (Zuhruf, 43/31)
Burada insanların düşündüğü şey, vahyin içeriği veya doğruluğu değildir. Onlara göre böyle büyük bir mesaj, toplumda itibarlı ve zengin kabul edilen bir kişiye verilmelidir. Kendi değer ölçülerini Allah’ın tercihinin önüne koymuşlardır. Böylece vahyin kaynağını ve bildirdiği gerçekleri değerlendirmek yerine, onu kimin getirdiği üzerinden reddetmeye yönelmişlerdir.

Oysa vahyin değeri, onu tebliğ eden kişinin servetiyle, makamıyla veya toplumdaki itibarıyla ölçülemez. İnsanların değerli gördüğü özellikler, Allah’ın elçi seçme ölçüsü değildir.

Sonuç: Mesajı Değil, Mesajı Getireni Hedef Almak
Kur’an’da anlatılan bu örnekler, yalnızca geçmişte yaşanmış olaylar değildir. Vahyin insanlara ulaştırıldığı dönemlerde elçilere yöneltilen alay, küçümseme, suçlama ve dışlama davranışlarının bugün de farklı biçimlerde sürdüğünü görmekteyiz. Dün Nebi Muhammed’e ve onunla birlikte vahyi tebliğ edenlere yöneltilen suçlamalar, bugün Kur’an’ı insanlara duyurmaya çalışanlara yöneltilmektedir. Değişen zaman ve kişiler olsa da gerçeği reddetmenin yöntemleri pek değişmemiştir.

Bugün Kur’an’ı tek başına Allah’ın kitabı ve dinin temel ölçüsü olarak kabul eden, insanları doğrudan vahye yönlendiren kişiler, çoğu zaman en yakın çevreleri tarafından bile dışlanmaktadır. Nebi Muhammed’in Allah’ın elçisi olduğunu kabul ettikleri hâlde, onun getirdiği vahyi merkeze alanları küçümseyen, hatta Nebi Muhammed’i yok saymakla suçlayan bir anlayışla karşılaşılmaktadır. Daha da ileri gidilerek Kur’an’ı rehber edinen insanlara kâfir denilebilmekte, imanları sorgulanabilmekte ve toplumun dışına itilmektedirler.

Burada son derece önemli bir çelişki ortaya çıkmaktadır: Nebi Muhammed’e iman ettiğini söyleyenler, onun Allah’tan aldığı vahyi insanlara duyurmaya çalışanları neden düşman olarak görmektedir? Nebi Muhammed’in getirdiği Kitap’a bağlı kalmayı savunmak nasıl olur da onun elçiliğini reddetmek şeklinde yorumlanabilir? Bir insanın imanını, Allah’ın kitabına bağlılığı üzerinden değil de geleneksel kabullere ne ölçüde uyduğu üzerinden değerlendirmek, üzerinde ciddi biçimde düşünülmesi gereken bir tutum değil midir?

Dün Nebi Muhammed’e de kendi toplumunun alışılmış inançlarına karşı çıktığı, atalarından devralınan kabulleri sorguladığı ve insanları Allah’ın vahyine çağırdığı için karşı çıkılmıştı. Bugün de Kur’an’ı rehber edinen insanlar, benzer gerekçelerle suçlanmakta, küçümsenmekte ve dışlanmaktadır. Dün elçinin getirdiği mesajla yüzleşmek yerine elçinin kendisi hedef alınmıştı; bugün de Kur’an’ın bildirdikleriyle yüzleşmek yerine Kur’an’ı merkeze alan insanlar hedef alınmaktadır.

Öyleyse kendilerine Kur’an Müslümanı diyenleri dışlayan, onlara kâfir diyen, imanlarını sorgulayan insanların önce kendilerine şu soruları sormaları gerekir: Ben gerçekten neye iman ediyorum? İman ettiğimi söylediğim Nebi Muhammed’in getirdiği vahye mi bağlıyım, yoksa atalarımdan devraldığım dinî kabulleri mi koruyorum? Allah’ın kitabını mı ölçü kabul ediyorum, yoksa Allah’ın kitabının yanında oluşturulmuş insan sözlerini de dinin vazgeçilmez hükümleri hâline mi getiriyorum?

Çünkü insanın imanını belirleyen, kendisine taktığı isim veya mensubu olduğunu söylediği topluluk değildir. Asıl belirleyici olan, Allah’a ve O’nun vahyine karşı nasıl bir tutum içinde olduğudur. Kur’an’ı rehber edinen bir insanı, sırf geleneksel kabullere bağlı kalmadığı için kâfir ilan etmek, aslında insanın kendi iman anlayışını da sorgulamasını gerektirir.

Dün Nebi Muhammed’e karşı çıkanlar da kendi inançlarının doğru olduğuna inanıyor, yaptıklarını haklı görüyor ve onun getirdiği vahyi kabul etmemek için çeşitli gerekçeler ileri sürüyorlardı. Bugün de Kur’an’ı rehber edinen insanları dışlayan ve suçlayanlar, acaba aynı tutumu sergiliyor olabilirler mi? Geçmişte elçilere yapılanları okuyup onları eleştirmek kolaydır. Asıl önemli olan, bugün aynı davranışları başkalarına karşı sergileyip sergilemediğimizi fark edebilmektir.

Geçmişte yaşananları bugünden değerlendirirken, o dönemin insanlarının da kendi inançlarını sorgulamak yerine korumayı tercih ettiklerini gözden kaçırmamak gerekir. İnsan, içinde yetiştiği inançları doğru kabul ettiğinde, bunlara aykırı bir mesajla karşılaştığında çoğu zaman mesajı anlamaya çalışmak yerine onu reddetme eğilimi gösterir. İşte Kur’an’ın anlattığı geçmiş olayları bugüne taşımamızın nedeni de budur. Çünkü bu olaylar yalnızca geçmişte yaşayan insanların değil, bugün de benzer tutumlar sergileyebilen herkesin kendisini sorgulamasını gerektirir.

İşte herkesin kendisine sorması gereken asıl soru budur. Çünkü geçmişte elçilerle alay edenleri kınamak, bugün aynı zihniyetin farklı biçimlerini sürdürürken bir anlam taşımaz. İnsan, başkalarının imanını sorgulamadan önce kendi imanının kaynağını ve ölçüsünü sorgulamalıdır.

Nebi Muhammed’e iman ettiğini söyleyip onun getirdiği vahyi rehber edinenleri dışlamak, üzerinde düşünülmesi gereken büyük bir çelişkidir. Vahye bağlılık, insanları suçlama gerekçesi değil, insanın kendi inancını yeniden gözden geçirmesinin vesilesi olmalıdır.

Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.

Selam ve esenlik, hakikati arayan ve yalnızca Allah’ın kitabını kendisine rehber edinenlerin üzerine olsun.
aydinorhon.com