İNFAK: SAHİP OLDUĞUMUZU PAYLAŞABİLMEK – Özet
İnfak, Kur’an’ın insanlara kazandırmak istediği önemli ahlaki sorumluluklardan biridir. Ancak infakı yalnızca ihtiyaç sahiplerine yapılan gönüllü bir bağış olarak değerlendirmek, konunun özünü eksik anlamaktır. İnfak; insanın sahip olduğu malı nasıl değerlendirdiğini, başkalarının ihtiyaçlarına karşı nasıl bir tutum sergilediğini ve Allah’ın bildirdiği sorumlulukları ne ölçüde yerine getirdiğini gösterir. İnsan çalışıp kazanabilir, mal edinebilir ve geleceği için birikim yapabilir. Fakat bütün bunları yaparken yalnızca kendisini düşünmemeli, sahip olduğu imkânların başkaları açısından taşıdığı anlamı da göz önünde bulundurmalıdır.
Kur’an, insanın dünya hayatına ve sahip olduklarına aşırı bağlanmaması gerektiğini hatırlatır. Münafikun suresinde, malların ve çocukların insanı Allah’ı anmaktan alıkoymaması istenir; ölüm gelip çatmadan önce Allah’ın verdiği rızıktan infak edilmesi gerektiği bildirilir (Münafikun, 63/9-10). Çünkü insan, hayatının ne zaman sona ereceğini bilemez. Yardım etmeyi sürekli ertelemek, bir gün gerçekleştirmek istediği iyilikleri hiç yapamadan hayattan ayrılmasına neden olabilir. Önemli olan, imkân varken sorumluluğu yerine getirmektir.
İnfakın samimiyetini gösteren ölçülerden biri de insanın sevdiği şeylerden verebilmesidir. Âl-i İmrân suresinde, “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe iyiliğe asla erişemezsiniz” buyrulur (Âl-i İmrân, 3/92). Bu ifade, infakın yalnızca ihtiyaç fazlası malları elden çıkarmak olmadığını gösterir. İnsan, gerçekten değer verdiği şeyleri paylaşmayı da öğrenmelidir. Elbette bu, kişinin kendisini ve bakmakla yükümlü olduğu insanları sıkıntıya sokması anlamına gelmez. Burada vurgulanan, her şeyi yalnızca kendi çıkarı için saklama anlayışından uzaklaşmaktır.
İnfakın bir başka yönü, insanı cimrilikten ve bencillikten arındırmasıdır. Tevbe suresinde sadakanın arındırıcı yönüne dikkat çekilir (Tevbe, 9/103). İnsan paylaşmayı öğrendikçe malın kendisi üzerindeki hâkimiyetini sorgulamaya başlar. Servetini artırırken vicdanını ve sorumluluk duygusunu kaybetmemesi gerektiğini anlar. Bununla birlikte infak, insanın yaptığı haksızlıkları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Başkalarının hakkını gözetmek, adaletli davranmak ve ihtiyaç sahiplerine destek olmak birbirini tamamlayan sorumluluklardır.
İnfak, bireysel bir davranış olmanın ötesinde toplumsal dayanışmayı da güçlendirir. İhtiyaç sahiplerine yapılan yardımlar ailelerin temel ihtiyaçlarını karşılamasına, çocukların eğitimlerini sürdürmesine ve insanların zor zamanları aşmasına katkı sağlayabilir. Ancak infakın amacı yalnızca geçici sıkıntıları hafifletmekle sınırlı kalmamalıdır. İnsanların üretmesine, meslek edinmesine ve kendi ayakları üzerinde durmasına yardımcı olmak da toplumsal sorumluluğun önemli bir parçasıdır. Yoksulluğun nedenlerini görmezden gelmeden, adaleti ve dayanışmayı birlikte gözetmek gerekir.
Kur’an’ın ekonomik anlayışında infak ile riba arasındaki ayrım da önemlidir. Bakara suresinde alışverişin helal, ribanın haram kılındığı bildirilir (Bakara, 2/275). İlgili ayetler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, ekonomik ilişkilerde adaletin korunması ve insanların haksızlığa uğratılmaması gerektiği görülür. İnfak ise insanın kazancını ve imkânlarını yalnızca kişisel çıkarları açısından değerlendirmemesini, başkalarının ihtiyaçlarını da dikkate almasını sağlar.
İnfakın nasıl yapıldığı da en az kendisi kadar önemlidir. Bakara suresinde, yapılan yardımların başa kakılarak ve insanları inciterek değersizleştirilmemesi gerektiği bildirilir (Bakara, 2/264). Yardım alan insanın onuru korunmalı, yapılan iyilik bir üstünlük gösterisine dönüştürülmemelidir. Çünkü infakın amacı, yardım edenin büyüklüğünü sergilemek değil, bir ihtiyacı karşılamak ve Allah’ın rızasını gözetmektir.
Bütün bunların yanında, infakın en önemli boyutlarından biri de ihtiyaç sahibinin malımızdaki hakkıdır. Zâriyât suresinde, “Onların mallarında, isteyen ve mahrum olan için belirli bir hak vardı” buyrulur (Zâriyât, 51/19). Bu ayet, ihtiyaç sahibine verilen şeyi yalnızca gönüllü bir bağış olarak görmememiz gerektiğini ortaya koyar. Kur’an’ın infak emirleri, inanan insanın sorumluluğunu açıkça hatırlatır. İnfakın hangi durumlarda zorunlu olduğu ve yükümlülüğün kapsamı, ilgili ayetler birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. Ancak ihtiyaç sahibinin hakkını gözetme sorumluluğu, basit bir cömertlik tercihine indirgenemez.
Sonuç olarak infak, yalnızca malımızdan bir miktar vermek değil, sahip olduklarımızın doğurduğu sorumlulukları kabul etmektir. İnsan malını nasıl kazandığı kadar, onu nasıl kullandığını da sorgulamalıdır. İhtiyaç sahibine hakkını vermek, ona lütufta bulunmak değil, yerine getirilmesi gereken bir sorumluluğu yerine getirmektir. İnfakın gerçek anlamı; malın esiri olmadan yaşamak, başkalarının sıkıntılarını görmezden gelmemek, adaleti gözetmek ve Allah’ın verdiği imkânları iyiliğin hizmetinde kullanmaktır.
Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati arayan ve yalnızca Allah’ın kitabını kendisine rehber edinenlerin üzerine olsun.
aydinorhon.com
