İSLAM VE TOPLUMSAL SORUMLULUK – ÖZET
Kur’an’a göre toplumsal değişim, insanın söylediği ile yaptığı arasındaki çelişkiyi gidermesiyle başlar.
“Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyi neden söylüyorsunuz?” (Saff, 61/2) Adaletten söz eden adaletli, merhametten söz eden merhametli olmalı; başkasının hakkını savunan kendi hayatında da hak gözetmelidir. Çünkü toplumun düzelmesi, bireyin kendisini düzeltmesiyle başlar.
Kur’an, geçmiş toplumların hatalarını anlatırken aynı yanlışların bugün de yapılabileceğini hatırlatır.
“Kitap taşıyan, sonra onun gereğini yerine getirmeyenlerin durumu, kitaplar taşıyan eşeğin durumu gibidir.” (Cuma, 62/5)
Kur’an’ı okumak, ezberlemek veya ondan söz etmek yeterli değildir; onun adalet, doğruluk, merhamet ve emanet anlayışını hayata geçirmek gerekir. “Müslümanım” demek de tek başına yeterli değildir. Ölçü insanların isimleri değil, Allah’ın kitabında ortaya koyduğu değerlerdir.
Kur’an’ın hedeflediği toplum; insanların birbirinden korkmadığı, birbirine güvendiği, güçlünün zayıfı ezmediği, yoksulun hor görülmediği, yetimin korunup adaletin kişilere göre değişmediği toplumdur. Nûr 24/55’te güven ve yeryüzünde sorumluluk sahibi olma, iman ve salih amelle birlikte ele alınır. Güç bir ayrıcalık değil, emanettir.
Toplumsal sorumluluk yalnızca yoksula yardım etmek değildir. Adaletli olmak, doğruyu söylemek, emaneti korumak, başkasının hakkını gözetmek, ölçü ve tartıda dürüst davranmak, insanları küçümsememek, gıybet ve iftiradan uzak durmak, kamu hakkını korumak, görevleri ehline vermek ve haksızlık karşısında sessiz kalmamak da bu sorumluluğun içindedir. İnsan başkalarını eleştirmeden önce kendisini aynı ölçüyle sorgulamalıdır.
Bu sorumluluğun merkezinde takva vardır. Takva, yalnızca çok ibadet etmek değil, Allah’ın huzurunda olduğunun bilinciyle yaşamaktır. Kimse görmediğinde bile başkasının hakkını yememek, emanete sahip çıkmak, gücü yettiği hâlde haksızlık yapmamak ve kendi aleyhine olsa bile doğruyu söylemek takvanın davranışa dönüşmüş hâlidir.
Toplumun bozulmasından yalnızca yöneticiler veya belirli gruplar sorumlu değildir. Her insan kendi bulunduğu yerde sorumludur. Ailedeki adaletsizlik, ticaretteki hile, rüşvet, emanete ihanet, yalan ve haksızlık karşısındaki sessizlik toplumsal bozulmayı büyütür; buna karşılık her dürüstlük, adalet ve iyilik toplumsal iyileşmeye katkı sağlar.
“Şüphesiz Allah, bir toplum kendilerinde olanı değiştirmedikçe onların durumunu değiştirmez.” (Ra‘d, 13/11)
Sonuç olarak Kur’an’ın toplumsal sorumluluk anlayışında iman, insanı bencillikten çıkarıp adalete, merhamete, doğruluğa ve hak gözetmeye yöneltmelidir. Kur’an’ın istediği toplum, yalnızca “Müslümanım” diyenlerin değil; imanını davranışlarına yansıtan, adaleti ayakta tutan, emanete sahip çıkan, yoksulu ve yetimi gözeten, hakkı savunan ve zulme ortak olmayan insanların oluşturduğu toplumdur. Kur’an’ın ölçüsü isim değil ameldir; iddia değil hakikattir; görünüş değil sorumluluktur. Bu nedenle başkalarını değiştirmeyi beklemek yerine insan önce kendisine bakmalı ve Kur’an’ın istediği insan olmaya çalışmalıdır.
Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati arayan ve yalnızca Allah’ın kitabını kendisine rehber edinenlerin üzerine olsun.
aydinorhon.com
