KUR’AN BÜTÜNLÜĞÜNDE KURBAN VE BAYRAM – ÖZET

Kur’an’a bütünlüğü içinde baktığımızda, bugün “Kurban Bayramı” adıyla bildiğimiz bayramın bu isimle ve geleneksel biçimiyle Kur’an’da yer almadığını görürüz. Kur’an’da “ıyd” kelimesi de yalnızca bir yerde, Mâide 5/114’te geçer. Buna karşılık kurban kavramı Kur’an’da çok daha geniş bir anlam taşır.

“Kurban” kelimesinin temel anlamı yaklaşmak, yakınlaşmak ve Allah’a yakınlaşmaya vesile olan şeydir. Mâide 5/27’de Âdem’in iki oğlunun Allah’a birer kurban sunduğu anlatılır. Burada sunulan şeyin mutlaka bir hayvan olduğu belirtilmez. Ayetin vurgusu, sunulan şeyden çok takva ve samimiyettir. Allah katında değer kazanan, insanın ne sunduğundan önce hangi bilinçle sunduğudur.

Hayvan kurbanı ise Kur’an’da özellikle Hac ibadetiyle bağlantılı olarak öne çıkar. Hac 22/28’de Allah’ın adı anılarak belirlenmiş günlerde hayvanların kurban edilmesi ve bunlardan yenilerek ihtiyaç sahiplerinin doyurulması emredilir. Böylece kurban yalnızca bireysel bir ibadet değil, aynı zamanda paylaşma, yardımlaşma ve toplumsal dayanışma boyutu taşıyan bir uygulamadır.

Kur’an’ın kurban konusunda en önemli ölçüsü Hac 22/37’de ortaya konur: Allah’a ulaşan et veya kan değil, insanın takvasıdır. Dolayısıyla kurbanın gerçek değeri kesilen hayvanın büyüklüğünde, etin miktarında veya gösterişinde değil, insanın Allah’a karşı taşıdığı sorumluluk ve samimiyettedir.

Saffat 37/103-107’de İbrahim ile oğlunun teslimiyetini anlatan kıssa da kurbanın temelindeki adanmışlık ve teslimiyet anlayışını gösterir. Burada asıl sınanan şey hayvan kesmek değil, Allah’a bağlılık ve teslimiyettir. Allah, İbrahim’in teslimiyetini kabul etmiş ve oğlunun yerine büyük bir kurbanlık fidye vermiştir.

Kevser 108/2’de ise “Rabbin için salât et ve kurban kes” buyurularak kurbanın yönü belirlenir: Yapılan ibadet yalnızca Allah için olmalıdır. Bu anlayış En‘âm 6/162’de daha geniş bir çerçeveye taşınır: İnsanın salâtı, ibadetleri, hayatı ve ölümü Allah içindir. Böylece kurban yalnızca bir hayvanın kesilmesiyle sınırlı olmayan, bütün hayatı Allah’a adama ve O’na yakınlaşma bilincinin bir parçası hâline gelir.

Sonuç olarak Kur’an’ın ortaya koyduğu anlayışta kurbanın özü takva, teslimiyet, Allah’a yakınlaşma, paylaşma ve ihtiyaç sahiplerini gözetmektir. Bayramın gerçek anlamı da yalnızca tatil yapmak, ziyaretleşmek veya et tüketmek değil; Allah’ı yüceltmek, insanlarla paylaşmak, yoksulu doyurmak ve hayatımızı Allah’ın hoşnutluğuna yöneltmektir. Bu açıdan bakıldığında asıl “bayram”, takvanın, dayanışmanın ve Allah’a samimi yönelişin hayatımızda görünür hâle geldiği zamandır.

Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.

Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.

Selam ve esenlik, hakikati arayan ve yalnızca Allah’ın kitabını kendisine rehber edinenlerin üzerine olsun.
aydinorhon.com