İnsan yeryüzünde rastgele bırakılmış bir varlık değildir. Hayatı, boşlukta savrulan bir zaman dilimi değil; bilinçli tercihlerle örülen bir imtihandır. Kur’an-ı Kerim insanın yaratılışını anlatırken, onun önüne açık bir yol ayrımı koyar:

“Şüphesiz Biz insanı, karmaşık bir damla sudan yarattık. Onu deniyoruz; işiten ve gören yaptık. Biz ona yolu gösterdik; ya şükredici olur ya da nankör.” (İnsan,2-3)

Kur’an’da “Âdem” kelimesi yaklaşık yirmi dokuz ayette geçmektedir. Bu ayetlerden yalnızca birkaç tanesi nebi olan Âdem’e işaret ederken, geri kalanlar insan soyunu temsil eden “adem” anlamında kullanılır (19/58, 3/33). Nebi Âdem’in konumu, insan soyundan olan ademlerle farkları ve nebilik olgusunun işleyişi bu bölümde detaylı biçimde ele alınacaktır.

Kur’an-ı Kerim’i anlamaya gayret eden herkesin, bilinçli ya da bilinçsiz şekilde karşılaştığı temel sorulardan biri şudur: Kur’an’daki darb-ı meseller neyi ifade eder ve hangi yöntemle anlatılır?

Bu sorunun cevabı verilmeden ne Nuh Tufanı doğru anlaşılır ne de helâk kavramı yerli yerine oturur. Çünkü Kur’an, tarih kitabı değildir; mitoloji kitabı da değildir. O, insanı eğitmek, yönlendirmek, düşündürmek ve tercihlerinin sonuçlarıyla yüzleştirmek için gönderilmiş bir hidayet kitabıdır.

İnsanın bazı yanlışları vardır; farkında olmadan yapar. Bir de alışa alışa yaptığı yanlışlar vardır. İşte onlar en tehlikelileridir. Çünkü artık yanlış olduğunu bile düşünmezsin. Sana miras kalmıştır. Büyüklerin öyle yapmıştır, çevre öyle öğretmiştir, kimse de çıkıp “bir dur bakalım” dememiştir.

Kadir gecesi meselesi tam da böyle bir yanlışın merkezinde durur.

Mekke döneminde inen Maûn sûresi, insanın dini yanlış anlamasını, ritüeli içi boş bir gösteriye dönüştürmesini ve vicdandan uzaklaşmasını çok anlamlı bir şekilde anlatır. Sûre, hemen başta dikkat çekici bir soruyla başlar:

“Dini yalanlayanı gördün mü?” (Maûn 107:1)

Bir yanda Ehli Kitap vardı; Yahudiler ve Hristiyanlar, nebilerden sonra Allah’ın gönderdiği vahiylerin bir kısmını kaybetmiş, doğruluğunu bozmuş ama Allah’a inanmayı bırakmamışlardı.

Diğer yanda Ümmiler, yani kitapla tanışmamış ve ahiret inancını reddeden, kendi tasarladıkları düzen içinde yaşayan topluluklar bulunuyordu.