SİGORTANIN HER TÜRLÜSÜ HARAM MI? – Özet
Sigortanın her türünü, yalnızca adına bakarak haram kabul etmek doğru değildir. Çünkü bugünkü anlamıyla sigorta Kur’an’ın indiği dönemde bulunmadığından, değerlendirme sigortanın adına değil, içeriğine ve işleyişine göre yapılmalıdır. İnsanların karşılaşabilecekleri büyük zararları birlikte karşılamak amacıyla bir güvence sistemi oluşturmaları, Kur’an’ın “iyilik ve takva üzerinde yardımlaşın” emriyle birlikte düşünülebilir. Bu nedenle sigortanın varlığı değil, nasıl uygulandığı önemlidir.
Kur’an faiz, kumar, haksız kazanç, aldatma ve insanların mallarını haksız yollarla yemeyi yasaklamıştır. Dolayısıyla bir sigorta sisteminde faizli işlemler varsa faiz, kumar niteliği varsa kumar, haksızlık veya aldatma varsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir. Fakat bu yasakların bir sigorta uygulamasında bulunabilmesi, bütün sigorta çeşitlerinin kendiliğinden haram olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde insanların zararlarını paylaşmak için oluşturduğu, karşılıklı rızaya dayanan ve haram unsurlar içermeyen bir güvence sistemini yalnızca “sigorta” adı taşıdığı için haram ilan etmek de ayrıca delil gerektirir.
Kur’an’ın önemli bir başka ölçüsü de helal ve haram belirleme yetkisinin Allah’a ait olmasıdır. A‘raf 32 ve Nahl 116. ayetler, insanların kendi kanaatleriyle Allah’ın helal kıldığını haramlaştırmamaları konusunda ciddi bir uyarı getirir. Bu nedenle “sigorta haramdır” denildiğinde sorulması gereken temel soru, “Bunu haram yapan Kur’an’daki hangi hükümdür?” sorusudur. “Faiz var” deniliyorsa faiz gösterilmeli, “kumar var” deniliyorsa kumar niteliği açıklanmalı, “haksız kazanç var” deniliyorsa bunun nasıl gerçekleştiği ortaya konmalıdır.
Nebi Muhammed döneminde bugünkü sigorta şirketleri bulunmuyordu; ancak insanların bazı mali sorumlulukları topluluk içinde paylaşmasına dayanan âkile uygulaması klasik İslam hukukunda yer alıyordu. Bu sistem bugünkü sigortayla birebir aynı değildir; fakat mali risklerin ve sorumlulukların dayanışma yoluyla paylaşılmasının İslam toplumuna tamamen yabancı olmadığını gösterir. Dolayısıyla “Nebi döneminde sigorta yoktu, o hâlde bugün haramdır” şeklindeki bir yaklaşım sağlam bir gerekçeye dayanmaz.
Çağdaş fıkıh kurumlarının kararlarında da bütün sigorta türlerinin tek bir hüküm altında değerlendirilmediği görülmektedir. Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi, ticari sigorta ile karşılıklı yardımlaşma esasına dayanan kooperatif sigorta arasında ayrım yapmıştır. Bu kararlar Kur’an ayeti değildir; fakat farklı sigorta sistemlerinin fıkıh açısından nasıl değerlendirildiğini göstermesi bakımından önemlidir.
Sonuç olarak mesele “Sigorta helal mi, haram mı?” şeklinde iki kelimelik bir hükme indirgenmemelidir. Asıl mesele, sigorta sözleşmesinin içinde Allah’ın haram kıldığı bir unsurun bulunup bulunmadığıdır. Çünkü haram olan faizdir, kumardır, haksızlıktır, aldatmadır ve haksız kazançtır; bunları içeren bir sigorta uygulaması bu yönleriyle değerlendirilmelidir. Bunları içermeyen, insanların karşılaşabilecekleri zararları karşılıklı olarak paylaşmalarına dayanan bir sistemi ise yalnızca adına bakarak haram ilan etmek için ayrıca Kur’an’dan delil gerekir.
Bu nedenle bölümün temel sorusu şurada toplanıyor: “Sigortanın adı mı haram, yoksa sigortanın içinde Allah’ın haram kıldığı bir şey mi var?” Çünkü bir şeyi “haram” ilan etmek kolaydır; asıl sorumluluk, “Allah bunu haram kıldı” diyebilecek sağlam bir delil ortaya koyabilmektir.
Aynı başlıktaki daha kapsamlı bilgiler için aşağıdaki web adresinde yer alan makaleyi inceleyebilirsiniz.
Gerçek olan Allah’ın lütfu, hata ise benim aczimdendir.
Selam ve esenlik, hakikati arayan ve yalnızca Allah’ın kitabını kendisine rehber edinenlerin üzerine olsun.
aydinorhon.com
