İnsanlarda genellikle bir inanç vardır: “Allah ne yazdıysa onu görürüz.” Başımıza kötü bir iş geldiğinde hemen “mukadderat” deriz. Halbuki Kur’an, başımıza gelen kötülüklerin çoğunun kendi ellerimizle yaptıklarımızdan kaynaklandığını açıkça bildirir. Yani kötü olanın kaynağı insanın kendi iradesidir; Allah sadece ölçüyü, düzeni ve yasaları koymuştur.
Kehf Suresi’nde anlatılan Musa ile “kul” arasındaki yolculuk, Kur’an’ın en derin temsillerinden biridir. Çoğu kişi bu anlatımı bir “kıssa” olarak görür ama Kur’an’ın açık ifadesine baktığımızda bunun bir darb-ı mesel yani temsili bir öğreti olduğunu fark ederiz. Zaten Allah, o kişi hakkında “katımızdan rahmet verilmiş ve özel bir bilgi öğretilmiş kul” der. Bu ifade bize çok önemli bir kapı açar: Burada anlatılan aslında bir şahsın hayat hikâyesi değil, insanlığa ve hayatın anlamına dair evrensel bir mesajdır.
Kur’an’ın en dikkat çekici yönlerinden biri, zamana ve mekâna sığmayan mesajıdır. Yani o sadece indiği dönemdeki insanlara hitap etmedi; bugünün insanına da, yarının toplumlarına da aynı netlikle sesleniyor. “O (Kur’an), bütün âlemler için bir öğüttür.” (Kalem 52) ayeti, bu gerçeği öyle güzel özetliyor ki… Kur’an, bir dönemin hikâyesi değil; insanlığın vicdanına kazınmış evrensel bir rehberdir.
Hayatın inişleri çıkışları hepimizi farklı yönlerden sınar. Bazen hastalıklarla, bazen ekonomik sıkıntılarla, bazen de insan ilişkilerindeki kırgınlıklarla yüzleşiriz. Böyle anlarda en çok ihtiyaç duyduğumuz şey sabırdır. Ama sabrı yanlış anlamamak lazım. Sabır, pasif bir şekilde beklemek, hiçbir şey yapmadan zamana bırakmak değildir. Kur’an’ın öğrettiği sabır, aktif bir duruştur. Yani insanın hem kendi çabasını ortaya koyması hem de sonucu Allah’a bırakmasıdır.
İnsanın hayatı aslında bir yolculuktur. Bu yolculukta yaptığımız her şey konuşmalarımız, davranışlarımız, niyetlerimiz bir şekilde bizimle birlikte yürür. Kur’an, bu yolculuğun sonunda herkesin kendi yaptıklarıyla yüzleşeceği büyük bir günü hatırlatır. Nebe Suresi 18. ayette şöyle buyrulur:
“O gün, herkes akıbetini görmek için bölükler halinde gelecektir.”
Bir düşünelim: Eğer Kur’an’ın açıklamasını Allah Nebi’ye bıraksaydı, gerçekten 6236 ayete gerek olur muydu? Her konu için birkaç ana ayet gönderilir, gerisi de Nebi’ye havale edilirdi. Mesela şefaat konusu… Allah Zümer 44. ayette çok açık bir şekilde şunu söylüyor: