Kategori: Makale

Dinî düşüncede zamanla yaygınlaşan bazı sözler vardır ki, insanlar onları o kadar sık tekrar ederler ki sonunda Kur’an’da veya güvenilir kaynaklarda gerçekten var olup olmadıklarını sorgulamaz hale gelirler. Bunlardan biri de meşhur “Levlake” sözüdür:”Sen olmasaydın âlemleri yaratmazdım.”

Bu söz, yüzyıllardır Nebi Muhammed’e duyulan sevginin bir ifadesi olarak kullanılmıştır. Ancak bir sözün güzel görünmesi, onun doğru olduğu anlamına gelmez. Mümin için ölçü insanların hoşuna giden sözler değil, Allah’ın kitabıdır.

Bazı kelimeler vardır ki insan onları ömrü boyunca binlerce kez söyler. O kadar sık tekrar edilirler ki zamanla anlamları zihinde sıradanlaşmaya başlar. Fakat bu sıradanlaşma kelimenin değerinden değil, insanın alışkanlığından kaynaklanır. “Allahuekber” ifadesi de böyledir.

Günde defalarca duyulur, namazlarda tekrar edilir, ezanlarda yankılanır. İnsan sevinince de söyler, korkunca da söyler. Fakat hiç durup düşündük mü? Bu söz gerçekten ne anlatıyor?

Dinle ilgili birçok kavram günlük hayatta birbirinin yerine kullanılır. İnsanlar çoğu zaman İslam, Müslüman ve mümin kelimelerinin aynı şeyi anlattığını düşünür. Oysa Kur’an bu kavramları dikkatle incelediğimizde aralarında önemli farklar olduğunu gösterir. Bu farkları görmek sadece kelimelerin anlamını öğrenmek değildir; kişinin kendisini tanımasına, bulunduğu noktayı fark etmesine ve yolunu daha bilinçli çizmesine de yardımcı olur.

Hayatımız boyunca bize öğretilen en büyük yanlışlardan biri, Kur’an-ı Kerim’i düz bir metin, ayetleri ise birbirinden bağımsız, kopuk paragraflar gibi okumaktır. Bu hatalı bakış açısıyla yaklaştığımızda, zihnimizde ister istemez bazı soru işaretleri belirir. Hatta bazen öyle anlar olur ki, bir ayette gördüğümüz ölçü ile birkaç sayfa sonra okuduğumuz başka bir ölçü arasında derin bir tenakuz, yani çelişki olduğunu zannederiz.

Kur’an kendisini anlatırken kullandığı önemli kavramlardan biri “mesânî” kavramıdır. Bu kavram çoğu zaman “tekrarlanan” şeklinde çevrilir. Ancak Kur’an’ın bütününe bakıldığında mesânî, sadece tekrar anlamına gelmez. Çünkü Kur’an’da aynı konular bazen tekrar edilir, bazen karşıtlarıyla birlikte anlatılır, bazen de bir ayette kısa verilen bir konu başka bir ayette ayrıntılandırılır.
Allah şöyle buyurur:
“Allah sözün en güzelini, birbiriyle uyumlu ve mesânî olan bir kitap olarak indirdi…”
(Zümer, 39/23)

Hayatın en ağır, insanı en derinden sarsan anlarından biri hiç şüphesiz bir yakının ya da bir insanın ölüm haberini almaktır. Böyle bir acı karşısında dilimizden neredeyse otomatik olarak, adeta bir refleks gibi şu cümle dökülür: “Allah rahmet eylesin.” Bu, ilk bakışta son derece insani, nezaketli ve güzel bir temennidir. Ama hiç düşündün mü, Kur’an’ın inşa ettiği inanç sistemine göre bu dua herkes için aynı şekilde, fütursuzca söylenebilir mi? İşte tam bu noktada, kulun sınırını ve ölçüsünü bizzat Yüce Allah belirliyor. Duygularımızın veya toplumsal alışkanlıklarımızın bizi sürüklediği yer ile vahyin çizdiği kırmızı çizgiler her zaman örtüşmeyebilir.